ortadoğuda toplumsal hareketler: islamcılığa bir giriş

bu hafta okuma programını tam istediğimiz gibi toparlayamadığımızdan bir sunumla yetindik. bu coğrafyanın kurucu paradigmalarından biri olan, toplumsal muhalefetin ciddi bir dinamiğini oluşturabilme potansiyelini taşıyan islami hareketleri ve düşünsel kökenlerini konuştuk.

muhammed abduh, cemalüddin afgani ve muhammed reşid rıza'nın hilafetin ilgası sürecinde ilk modern islami siyaset tartışmalarını yürütüşlerini, devlet kavramını masaya yatırışlarını ve müslüamanların son ikiyüzyılda yaşadığı siyasi ve entellektüel krizin aşımına dair arayışları dinledik.

akabinde sömürge coğrafyalarındaki kurtuluş mücadeleri ve ilk islami örgütlerin kurulumu sürecine değindik. mısır'da "ihvanı müslimin", pakistan'daysa "cemaati islami" hareketlerinin doğuşunu ve bunun paralelinde sömürge coğrafyalarındaki kurtuluş mücadelelerine kısaca göz attıktan sonra 50'li yıllarla beraber soğuk savaş sürecinde gelişen islamcı siyasetin kurulumuna baktık. türkiye'de 30'lı yıllarda yeraltı faaliyetleriyle neşet bulan islami faaliyetlerin çok partili hayata geçişle beraber nasıl kamusallaştığını gördük.

60'lı yıllarla beraber islamcı siyasetin marksizmle etkileşimlerini ve bunun tezahürlerini Seyyid Kutup ve Ali Şeriati ekseninde inceledik. yeşil sosyalizm gibi araçsalcı akımlarla, Kutub'un sosyal adalet tezi gibi vahiy ve sünnet merkezli bir adalet inşası çabasındaki islamcı ekolün farklarına göz attık. Şeriati'nin İran'da yarattığı eleştirel akımın etkilerinden bahsettik.

70'li yıllarla islamcı hareketlerin toplumsallaşma süreçlerine, merkez-çevre ilişkisinde rolüne, üretim araçlarını şekillendirişine baktık. "esnaflık" kurumundan ve gelişen öğrenci hareketlerinden konuştuk. akabinde 80'lerle sürecin yükselişine ve konjönktürdeki konumuna değindik. türkiye'de başörtüsü yasağıyla cisimleşen sistemle hesaplaşma sürecine göz attık. 90'larla beraber yükselişe geçen muhafazakar sermaye, rasyonalizasyon ve küresel kapitalizme eklemlenme sürecine bakarak bugün AKP'yle devam eden neomuhafazakar-neoliberal siyasetle tartışmayı sonlandırdık.

değinilen kaynakça: Muhammed Abduh, Cemalüddin Afgani, Muhammed Reşid Rıza, Ebulala el-Mevdudi, Hasan el-Benna, Seyyid Kutub, Ali Şeriati, Gilles Kepel, Boby Sayyid, Nazih Ayubi, John Esposito, Hamid İnayet, Alev Erkilet, Cihan Tuğal, wikipedia :)